به گزارش حیات، وبگاه تِک‌اِکسپلور در گزارشی آورده است:

پژوهشگران دانشگاه نیویورک و دانشگاه ماساچوست آمهرست در مطالعه‌ای که در نشریه معتبر آکادمی ملی علوم (PNAS) منتشر شده، به این پرسش پاسخ داده‌اند که چرا گاه برخی جملات را بدون زحمت می‌خوانیم و گاه مجبور می‌شویم چندبار به عقب برگردیم تا مفهوم را درک کنیم.

یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که در لحظات نخستِ روخوانی، وقتی چشم‌ها آرام روی کلمات حرکت می‌کنند، هم مغز انسان و هم سامانه‌های هوش مصنوعی مانند چت‌جی‌پی‌تی از یک روش استفاده می‌کنند: حدس‌زدن کلمه بعدی. اما هنگامی که جملات پیچیده‌تر می‌شوند و خواننده ناچار به بازخوانی می‌شود، عملکرد انسان و هوش مصنوعی کاملاً از هم جدا می‌شود. دلیلش ساده است: هوش مصنوعی صرفاً بر پایه حدس کلمه بعدی طراحی شده و نمی‌تواند توضیح دهد که چرا و چه زمانی ما جملات را دوباره می‌خوانیم.

روان‌خوانی، مدیون حدس‌زدن است

ویلیام تیمکی (William Timkey)، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه نیویورک و نویسنده اول پژوهش، توضیح می‌دهد: سامانه‌های هوش مصنوعی توانایی خود در درک زبان را با تمرینِ حدس کلمه بعدی به‌دست می‌آورند. دریافتیم که این سامانه‌ها می‌توانند توضیح دهند که چرا تشخیص کلمات در روخوانی زمان مشخصی می‌برد، اما نمی‌توانند مواردی را توضیح دهند که افراد در درک نقش یک کلمه در کل جمله دچار مشکل می‌شوند؛ مشکلی که اغلب با بازخوانی همراه است.

جایی که راه مغز و ماشین از هم جدا می‌شود

برایان دیلن (Brian Dillon)، استاد زبان‌شناسی دانشگاه ماساچوست آمهرست و نویسنده ارشد مقاله می‌گوید: اکنون تصویر روشن‌تری از تفاوت‌های انسان و هوش مصنوعی داریم؛ اما این فقط قدم اول است. راه زیادی برای درک کامل این تفاوت‌ها باقی مانده است

تال لینزن (Tal Linzen)، دانشیار دانشگاه نیویورک نیز توضیح می‌دهد: چشم‌های ما هنگام خواندن، در ۲۰ درصد موارد به عقب برمی‌گردند تا کلمه یا جمله‌ای را دوباره ببینند؛ رفتاری که هوش مصنوعی از توضیح آن عاجز است. اکنون باید مدل‌هایی بسازیم که رفتار ذهن انسان را دقیق‌تر شبیه‌سازی کنند.

مغز هنگام روخوانی چه می‌کند؟

وقتی متنی را می‌خوانیم، مغز ما سه مرحله را پشت‌ سر هم طی می‌کند: اول شکل حروف را تشخیص می‌دهد، بعد معنای کلمه را به‌یاد می‌آورد و در نهایت آن را با بقیه جمله مرتبط می‌کند.

بخش مهمی از این فرآیند به حدس کلمه بعدی وابسته است، اما پژوهشگران می‌گویند محدودیت‌های این روش هنوز به‌خوبی شناخته نشده بود.

دیلن توضیح می‌دهد: به نظر می‌رسد سامانه‌های هوش مصنوعی برخی ویژگی‌های زبان را شبیه‌سازی می‌کنند؛ آن‌ها می‌توانند متن روان تولید کنند و واکنش‌هایشان نشان می‌دهد که تا حدی محتوا را درک می‌کنند.

تیمکی نیز می‌افزاید: وقتی کلمات را می‌خوانیم، در ذهن خود معنی جمله را می‌سازیم و از آن، برای حدس کلمه‌های بعدی استفاده می‌کنیم. هر وقت حدسمان اشتباه باشد، آن معنایِ ذهنی را تصحیح می‌کنیم.

جملاتی که ما را به بازخوانی وامی‌دارند

پژوهشگران با استفاده از فناوری ردیابی چشم، ۳۶۸ خواننده بزرگسال را بررسی کردند و زمان صرف‌شده برای خواندن و بازخوانی هر کلمه را اندازه گرفتند. آن‌ها از جملات ویژه‌ای استفاده کردند که به جملات با اثر مسیر باغی (garden-path) معروف‌اند؛ این جملات از نظر دستوری کاملاً درست هستند، اما طوری آغاز می‌شوند که ذهن خواننده را به مسیر اشتباه می‌برند.

یک مثال معروف، جمله انگلیسی The old man the boat است. خواننده در نگاه اول فکر می‌کند جمله درباره یک پیرمرد است، در حالی که معنای واقعی آن این است: افراد مسن، قایق را هدایت می‌کنند. این جمله‌ها برای پژوهشگران موقعیت مناسبی فراهم می‌کنند تا بفهمند مغز ما چگونه متون دشوار را پردازش می‌کند.

پس از آن، پژوهشگران حرکات چشم شرکت‌کنندگان را با حدس‌های بیش از ۴۰۰ سامانه هوش مصنوعی، مقایسه کردند.

تشخیص کلمه آسان است، درک نقش آن دشوار

نتایج این پژوهش نشان داد که هوش مصنوعی در مرحله اول روخوانی، یعنی تشخیص یک کلمه از میان حروف، عملکرد خوبی دارد و می‌تواند توضیح دهد که چرا این کار وقت‌گیر است؛ اما در مرحله دوم، یعنی درک نقش آن کلمه در معنای کلی جمله، کاملاً ناتوان است؛ این همان فرآیندی است که در جملات با اثر مسیر باغی به‌ویژه برای انسان دشوار می‌شود.

تیمکی تأکید می‌کند: اینکه یک کلمه را بشود حدس زد، توضیح‌دهنده این نیست که چرا بعضی کلمات برای ما سخت‌ هستند و برای خواندن آن‌ها وقت زیادی صرف می‌کنیم. سامانه‌های هوش مصنوعی خواندن را برای ما خیلی ساده‌تر از آنچه هست، نشان می‌دهند.

لینزن نیز می‌گوید: در مرحله دوم خواندن، یعنی وقتی می‌خواهیم جایگاه یک کلمه را در جمله بفهمیم، حدس ما درباره کلمه با آنچه واقعاً در ذهن ما می‌گذرد، خیلی متفاوت است.

چشم‌انداز آینده

یافته‌ها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی در مرحله روخوانی عملکرد خوبی دارد، اما برای درک کامل پیچیدگی‌های زبان در مغز انسان، باید مدل‌های جدیدی بسازیم که بتوانند رفتارهایی مانند بازخوانی را هم توضیح دهند. به گفته محققان، این پژوهش گامی به‌سوی ساخت سامانه‌های هوش مصنوعی است که رفتار زبانی انسان را دقیق‌تر تقلید کنند.

انتهای پیام//